Ślub konkordatowy – co to jest?

Masz już wybraną datę ślubu, ale nie do końca wiesz, co oznacza ślub konkordatowy i z czym się wiąże? Z tego tekstu dowiesz się, jak działa taka forma małżeństwa, jakie daje skutki prawne oraz jakie formalności trzeba spełnić, żeby wszystko przebiegło spokojnie.

Ślub konkordatowy – co to jest?

Ślub konkordatowy to jedna ceremonia wyznaniowa, która wywołuje skutki zarówno w Kościele, jak i w prawie państwowym. Składając przysięgę w kościele, stajecie się od razu małżeństwem w oczach Boga i państwa, bez organizowania osobnego ślubu cywilnego. Po stronie urzędowej najważniejsze jest to, że na podstawie dokumentów z parafii Urząd Stanu Cywilnego sporządza Wasz akt małżeństwa.

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ślub konkordatowy działa prawnie tylko wtedy, gdy spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, w obecności duchownego oświadczacie wolę zawarcia małżeństwa podlegającego prawu polskiemu. Po drugie, kierownik Urzędu Stanu Cywilnego sporządzi akt małżeństwa na podstawie przesłanych przez parafię dokumentów. Dopiero połącznie tych dwóch elementów sprawia, że jesteście małżeństwem także „na papierze”.

Ślub konkordatowy to połączenie ślubu kościelnego z cywilnym w jednej uroczystości, dzięki czemu nie musicie organizować dwóch oddzielnych ceremonii.

Czym różni się od zwykłego ślubu kościelnego?

Klasyczny ślub kościelny ma wyłącznie wymiar religijny. Po takiej ceremonii w parafialnej księdze wpisuje się fakt zawarcia małżeństwa, ale w rejestrze państwowym nadal widniejecie jako osoby stanu wolnego. Żeby związek istniał dla państwa, trzeba jeszcze osobno pójść do USC i wziąć ślub cywilny.

W przypadku ślubu konkordatowego ta druga uroczystość nie jest już potrzebna. Po ceremonii w kościele podpisujecie razem ze świadkami specjalne zaświadczenie, a duchowny ma obowiązek w ciągu 5 dni przekazać je do USC. Na tej podstawie urzędnik sporządza akt małżeństwa i od tego momentu macie taki sam status, jak po klasycznym ślubie cywilnym.

Jak wypada porównanie z innymi formami ślubu?

W polskim prawie funkcjonują trzy główne formy zawarcia małżeństwa. Żeby łatwiej to poukładać, warto spojrzeć na proste zestawienie:

Warto też dodać, że ślub konkordatowy nie jest zarezerwowany wyłącznie dla Kościoła Katolickiego. Można go zawrzeć także w innych związkach wyznaniowych, które podpisały stosowne porozumienia z państwem, między innymi w Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym, Kościele Ewangelicko-Augsburskim czy w Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Nie każda para może od razu skorzystać z formy konkordatowej. Trzeba spełnić wymagania zarówno prawa państwowego, jak i prawa wewnętrznego danego Kościoła lub związku wyznaniowego. Dopiero wtedy duchowny może udzielić ślubu ze skutkami cywilnymi.

Po stronie państwa obowiązują te same zasady, które dotyczą zwykłego ślubu cywilnego. Prawo kościelne dokłada do tego wymagania związane z wiarą, wolnością decyzji i rozumieniem małżeństwa jako stałego związku kobiety i mężczyzny.

Kto może wziąć ślub konkordatowy?

Po pierwsze, musicie spełniać warunki z polskiego prawa cywilnego. Oznacza to, że oboje jesteście pełnoletni, nie pozostajecie w żadnym innym związku małżeńskim oraz nie łączy was bliskie pokrewieństwo czy więź adopcyjna. Wyjątkowo możliwy jest ślub, gdy panna młoda ma co najmniej 16 lat, ale wymaga to zgody sądu rodzinnego.

Po drugie, liczą się przepisy prawa kanonicznego. Kościół wymaga, żeby narzeczeni byli wolni w swojej decyzji, rozumieli nierozerwalność małżeństwa, przyjmowali obowiązek wierności oraz pewną otwartość na przyjęcie dzieci. Częstym tematem podczas rozmowy w kancelarii jest też bierzmowanie. Brak tego sakramentu nie przekreśla od razu ślubu, ale ksiądz może poprosić o jego przyjęcie lub o rozmowę w tej sprawie z proboszczem czy kurią.

Ślub konkordatowy z obcokrajowcem

Gdy jedno z narzeczonych jest cudzoziemcem, liczba formalności rośnie. Taka osoba musi dostarczyć dokument potwierdzający, że według prawa swojego kraju może zawrzeć małżeństwo. To zwykle urzędowe zaświadczenie z odpowiednika polskiego USC lub innego organu administracyjnego.

Wszystkie dokumenty wystawione w obcym języku trzeba urzędowo przetłumaczyć. Może to zrobić tłumacz przysięgły albo polski konsul. Jeśli zdobycie zagranicznego zaświadczenia jest bardzo trudne, na przykład z powodu wojny w kraju pochodzenia, cudzoziemiec może wystąpić do polskiego sądu o zwolnienie z tego obowiązku. Wtedy to sąd sprawdza, czy taka osoba może wziąć ślub w Polsce.

Jakie dokumenty do ślubu konkordatowego?

Lista dokumentów na pierwszy rzut oka bywa długa, ale gdy podzielisz ją na to, co trzeba załatwić w USC i w parafii, całość staje się znacznie czytelniejsza. Wiele papierów ma też ograniczoną ważność, dlatego dobrze zaplanować terminy wizyt.

Najważniejszym elementem po stronie państwowej jest zaświadczenie o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. Po stronie kościelnej kluczowe są z kolei świeże metryki chrztu z adnotacją o stanie wolnym oraz dokumenty potwierdzające przygotowanie do sakramentu małżeństwa.

Dokumenty w Urzędzie Stanu Cywilnego

Do USC możecie pójść do dowolnego urzędu na terenie Polski. Urzędnik spisze z wami zapewnienie, że nie wiecie o przeszkodach do zawarcia małżeństwa, przyjmie oświadczenia co do nazwisk po ślubie oraz nazwisk dzieci, a na końcu wyda wspomniane zaświadczenie. Dokument jest ważny przez 6 miesięcy, w tym czasie musi odbyć się ślub konkordatowy.

Podczas wizyty w urzędzie potrzebny jest zestaw podstawowych dokumentów. Najczęściej trzeba przygotować następujące rzeczy:

• ważne dowody osobiste lub paszporty obojga narzeczonych,

• skrócone odpisy aktów urodzenia, jeśli urząd nie ma do nich dostępu w systemie,

• dokument potwierdzający ustanie poprzedniego małżeństwa, na przykład wyrok rozwodowy lub akt zgonu małżonka,

• dowód uiszczenia opłaty skarbowej 84 zł za sporządzenie aktu małżeństwa.

Jeśli któryś z wymaganych aktów stanu cywilnego sporządzono za granicą, trzeba przedstawić tamtejszy dokument wraz z tłumaczeniem. Cudzoziemiec musi dodatkowo dołączyć zaświadczenie z własnego kraju, że może wstąpić w związek małżeński oraz odpis aktu urodzenia, a w razie wcześniejszego ślubu także odpis aktu małżeństwa z adnotacją o jego ustaniu lub odpowiednim orzeczeniem.

Dokumenty w parafii

W kancelarii parafialnej gromadzicie dokumenty potrzebne do zawarcia małżeństwa od strony kościelnej. Zwykle pierwszą wizytę planuje się około 6 miesięcy przed datą ślubu, a gdy zależy wam na konkretnym miejscu i godzinie, nawet rok wcześniej. To też moment na pierwszą rozmowę o przebiegu liturgii, muzyce czy pracy fotografa.

Do spisania protokołu małżeńskiego potrzebny będzie osobny zestaw dokumentów. Najczęściej parafia wymaga, abyście dostarczyli między innymi:

• aktualne metryki chrztu z wpisem o stanie wolnym i przyjętym bierzmowaniu,

• potwierdzenie ukończenia kursu przedmałżeńskiego,

• zaświadczenie z poradni życia rodzinnego po odbytych spotkaniach,

• zaświadczenie o wygłoszeniu zapowiedzi przedślubnych w parafii narzeczonego lub narzeczonej, jeśli jest inna niż parafia ślubu,

• dowody osobiste narzeczonych,

• dane świadków, czyli imiona, nazwiska, adres oraz daty urodzenia,

• zaświadczenie z USC o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa.

Niektóre parafie proszą także o świadectwa z religii lub indeks katechizacji, inne mają do tego luźniejsze podejście. Część dokumentów, na przykład metryki chrztu, wystawia się wyraźnie „do ślubu” i wtedy ich ważność to zwykle 3 do 6 miesięcy. Warto więc zamawiać je bliżej terminu ceremonii, żeby nie straciły mocy.

Jak krok po kroku przebiega ślub konkordatowy?

Cały proces dobrze jest rozłożyć w czasie na kilka etapów. Dzięki temu łatwiej pilnować terminów ważności dokumentów i spokojnie załatwić wszystkie rozmowy w parafii oraz urzędzie. W praktyce najwięcej dzieje się między 6 a 2 miesiącami przed ślubem.

Do tego dochodzi jeszcze sfera duchowa: nauki przedmałżeńskie, poradnia rodzinna i spowiedzi. Kościół traktuje je jako integralną część przygotowania, podobnie jak cykl spotkań przed chrztem dziecka czy bierzmowaniem.

Przygotowania kilka miesięcy przed ślubem

Mniej więcej na pół roku przed planowaną datą warto pojawić się w kancelarii parafialnej, w której odbędzie się ceremonia. Ksiądz rezerwuje termin, omawia pierwsze szczegóły, a przy okazji informuje, jakie dokumenty i kursy będą wymagane. To też dobry moment, żeby zapisać się na kurs przedmałżeński i do poradni życia rodzinnego, bo wolne miejsca znikają szybko.

Kolejny kamień milowy to wizyta w USC. Urząd można odwiedzić najwcześniej 6 miesięcy przed ślubem, ponieważ tyle właśnie ważne jest zaświadczenie o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. W czasie spotkania urzędnik przyjmie wasze zapewnienia, dane do aktu małżeństwa, a także decyzję co do nazwisk po ślubie i nazwisk dzieci. Potem wracacie do parafii z gotowym zaświadczeniem oraz kompletem kościelnych dokumentów, żeby domknąć formalności.

Jeśli nie zdążycie wziąć ślubu w ciągu 6 miesięcy od wydania zaświadczenia z USC, dokument traci ważność i trzeba wyrobić go od nowa.

W dniu ślubu i po ceremonii

W dniu ślubu spotykacie się z księdzem jeszcze raz, zwykle kilkadziesiąt minut przed rozpoczęciem mszy. W kancelarii sprawdzane są dane narzeczonych i świadków na podstawie dokumentów tożsamości. Przynosicie też zaświadczenia o spowiedziach, jeśli parafia ich wymaga. Na tym etapie ksiądz przygotowuje formularze, które podpiszecie już po samej ceremonii.

Podczas ślubu składa się klasyczną przysięgę małżeńską, wymienia obrączki, a także publicznie wyraża wolę zawarcia małżeństwa według prawa polskiego. Zaraz po uroczystości, przy oddzielnym stoliku, para młoda oraz świadkowie składają podpisy na dokumentach. Następnie duchowny w ciągu 5 dni przekazuje komplet papierów do USC. Po około 1 do 2 tygodni można odebrać w urzędzie pierwszy skrócony odpis aktu małżeństwa i na jego podstawie zgłosić zmianę stanu cywilnego w pracy, banku czy złożyć wniosek o nowy dowód osobisty.

Ile kosztuje ślub konkordatowy i jakie są możliwości?

Sam ślub konkordatowy nie należy zwykle do najdroższych elementów całej uroczystości weselnej, ale wiąże się z kilkoma stałymi opłatami. Do tego dochodzą ofiary w parafii oraz koszty dodatkowej oprawy, na przykład muzyki czy dekoracji. Część kwot jest odgórnie ustalona, inne zależą od zwyczajów lokalnej wspólnoty.

Najważniejsza po stronie urzędowej jest opłata skarbowa 84 zł za sporządzenie aktu małżeństwa. Pierwszy skrócony odpis aktu dostajecie bezpłatnie, za kolejne trzeba już zapłacić. W parafii funkcjonuje zasada ofiary „co łaska”, choć w praktyce proboszcz nierzadko podaje orientacyjny przedział, żeby uniknąć niedomówień.

Ślub konkordatowy w plenerze

Coraz więcej par marzy o przysiędze w ogrodzie, na plaży czy w górskim schronisku. Czy ślub konkordatowy może odbyć się poza murami kościoła? Teoretycznie tak, ale wymaga to zgody biskupa diecezjalnego lub innego właściwego przełożonego. Trzeba wystosować do kurii dobrze umotywowaną prośbę, wskazać konkretne miejsce i pokazać, że będzie ono godne rangi sakramentu.

Odpowiedź nie zawsze jest pozytywna, a czas oczekiwania potrafi trwać wiele miesięcy. Dlatego część narzeczonych wybiera klasyczny ślub konkordatowy w kościele, a do tego organizuje osobny, czysto symboliczny obrzęd plenerowy lub ślub cywilny w wybranym miejscu.

Ślub konkordatowy za granicą

Możliwe jest także zawarcie ślubu konkordatowego poza Polską. Wtedy poza standardowymi formalnościami trzeba uzyskać od proboszcza tak zwane pozwolenie na ślub poza własną parafią oraz licencję do zawarcia małżeństwa w konkretnej wspólnocie za granicą. Często potrzebny jest kontakt z polskim duszpasterzem działającym w danym kraju, który pomoże skoordynować dokumenty.

Po powrocie do kraju zagraniczny dokument ślubu trzeba zarejestrować w polskim USC, aby małżeństwo widniało także w krajowym rejestrze stanu cywilnego. Wówczas możecie posługiwać się polskim aktem małżeństwa przy wszystkich sprawach urzędowych.